Professioneel eigenaarschap geeft energie aan de hele organisatie

In gesprek met Watze Hepkema

In dit interview spreken we met organisatieadviseur en auteur van diverse boeken Watze Hepkema over organiseren op basis van eigenaarschap. “Het geeft heel veel energie als de vakmensen over hun eigen werk gaan. Dat is echt stimulerend voor iedereen, voor cliënten, voor vakmensen én voor de organisatie. Je krijgt zo’n goede vibe als je die verantwoordelijkheden op zijn plek houdt. En dat is niet zo moeilijk. Het vraagt wel veel, maar je hebt allerlei sleutels om daarmee te gaan werken. Dat kan je doen als leidinggevende, heel klein met je eigen team. Maar je kan het ook als bestuurder doen of als ondersteunende dienst. En je scoort op cliënttevredenheid, je scoort op behoud van personeel, je scoort op gezondheid van personeel. Aan alle kanten werkt het. En iedereen kan vandaag al een eerste stap zetten.”

Wat was voor jou de reden om dit boek te schrijven?
Nou, ik kreeg het gevoel dat er in navolging van Buurtzorg een hype rond zelfsturende teams was ontstaan binnen de zorg in Nederland, terwijl dat slechts een middel is om de vakmensen weer het eigenaarschap terug te geven en niet het doel. Organisaties kwamen ook weer terug op zelfsturing, omdat het niet goed bleek te werken, of omdat teams instabieler waren geworden door de personeelskrapte. En ik was bang dat het kind met het badwater zou worden weggegooid.

Wat is dan voor jou de essentie, die je wil behouden?
Dat management en ondersteuning ten dienste staan van het werk van vakmensen in de zorg, welzijn, het onderwijs, enzovoorts. Dat vakmensen de ruimte hebben om te doen wat nodig is. Dat zij dus eigenaar zijn van hun eigen werk. En niet dat management en ondersteuning het werk van de vakmensen sturen.

Management moet vooral hun eigen werk doen: zorgen voor de goede faciliteiten, eventuele conflicten oplossen tussen teams en afdelingen, relaties met externe stakeholders invulling geven en zorgen voor een zeer lichte vorm van strategie en planning & control. Dit klinkt natuurlijk logisch, maar dit vraagt een compleet andere manier van leidinggeven, organisatie inrichten en beleid ontwikkelen, dan we van oudsher gewend zijn. Alles moet eigenlijk anders. Het werken met zelfsturende teams is daar maar één element van.

Maar dus geen noodzakelijk element?
Het meeste werk doe je niet in je eentje, maar met elkaar. En wordt het gevoel van eigenaarschap wel sterker als je dat met elkaar afstemt, zonder tussenkomst van een leidinggevende. Maar dat kan alleen als teams niet te groot zijn en goed gefaciliteerd worden. In veel organisaties werden zelfsturende teams ingevoerd, maar bleef de bureaucratie en de gelaagdheid van de organisatie verder hetzelfde. Dat schiet natuurlijk niet op. Dan krijgen de teams naast hun werk ook nog veel organisatorische ballast op hun bordje.

En werken in kleine zelfstandige teams zijn ook niet altijd mogelijk. Denk aan grote verpleegafdelingen in ziekenhuizen. Maar zou daar professioneel eigenaarschap dan niet mogelijk zijn? Om te laten zien wat er allemaal mogelijk is, heb ik in mijn boek drie principes en negen sleutels voor eigenaarschap geformuleerd.

Je hoort wel eens dat eigenaarschap niet geschikt is voor mensen met een laag opleidingsniveau. Is dat ook jouw ervaring?
Nee, zeker niet. Ik heb teams van thuishulpen meegemaakt die heel goed eigenaarschap namen met elkaar en maatschappen van medisch specialisten die samen weinig eigenaarschap namen….

Ja, je ziet ook dat mensen thuis immers van alles zelf kunnen regelen met elkaar…

En hoe kun je beginnen met het versterken van professioneel eigenaarschap in je organisatie?
Je kunt op veel plekken beginnen en op veel manieren. En je hoeft niet alles tegelijk aan te pakken. Vanuit managementoogpunt beschouwd zijn er twee invalshoeken die snel veel effect hebben:

Besluitvorming anders organiseren: niet alles in het MT, maar besluiten neerleggen waar het werk gebeurt.
Het middenkader versterken: zij hebben een cruciale rol in de aansturing van de ondersteunende diensten en het management, namens de vakmensen. Zodat de facilitering van de vakmensen op orde is en er niet te veel beleid ontwikkeld wordt.